آربیتراژ چیست؟ آربیتراژ ارز چگونه است و چطور میتوان از آربیتراژ ارز دیجیتال سود خوبی برد؟ اینها همگی سؤالهایی هستند که ممکن است به محض شنیدن کلمه آربیتراژ (Arbitrage) به ذهن هر مخاطبی خطور کند. آربیتراژ یکی از مفاهیم مهم در علم اقتصاد به شمار میرود و بدیهی است افرادی که به موضوعات اقتصادی و مدیریت مالی علاقه دارند باید به این مفهوم توجه ویژه داشته باشند.
در این مقاله سعی ما بر این است که مهمترین زوایای موضوع آربیتراژ را بررسی کرده و نکات مهمی که پیرامون آن وجود دارد را به سادهترین زبان برای شما مخاطبان محترم شرح دهیم. پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.
آربیتراژ چیست ؟ تعریف آربیتراژ به زبان ساده
آربیتراژ (Arbitrage) یعنی خریدوفروش همزمان یک دارایی در بازارهای مختلف به منظور کسب سود از تفاوتهای جزئی در قیمت فهرست شده دارایی است. به بیانی دیگر، هنگامی که ارزشگذاری یک دارایی پایه مانند کالا، سهام یا ارز، در بازارهای مختلف یکسان نباشد؛ معامله گران با استفاده از آربیتراژ با خرید دارایی در حداقل قیمت و فروش بلافاصله آن با قیمتی بالاتر، از وجود این تفاوت قیمتی سود به دست خواهند آورد.
میتوان گفت آربیتراژ یک استراتژی سرمایه گذاری تقریباً بدون ریسک به حساب میآید؛ چراکه در صورت امکان فروش دارایی در کمترین زمان ممکن، عملاً ریسک بسیار کم و قابل چشم پوشی شامل حال معاملهگرها خواهد شد. برخی از اقتصاددانها بر این باور هستند که آربیتراژ میتواند امکان سوءاستفاده را برای برخی سودجویان فراهم کند. البته میتوان با استفاده ازArbitrage خلع های قانونی که وجود دارد را تشخیص داده و برای رفع آنها اقدام نمود.
آربیتراژ چه زمانی امکان اجرایی شدن دارد؟
حالا که میدانید آربیتراژ چیست ، با یک بیان کلی باید بگوییم که آربیتراژ زمانی امکانپذیر خواهد بود که بستر فروش دارایی به طور کامل فراهم بوده و نیازی به معرفی یا بازاریابی محصول وجود نداشته باشد؛ بنابراین مواردی از قبیل صادرات کالا، آربیتراژ محسوب نمیشود!
اگر بخواهیم به زبان ساده موضوع را توضیح دهیم باید اشاره کنیم ماهیت آربیتراژ بر این پایه استوار است که بازده مثبت قطعی در یک سرمایهگذاری وجود داشته باشد. به این موضوع توجه داشته باشید که اگر در طرف مقابل، ارزش یک دارایی در بازارهای مختلف یکسان باشد؛ اصطلاحاً گفته میشود: تعادل آربیتراژی برقرار است.
انواع آربیتراژ کدام است؟
بعد از آشنایی ابتدایی با آربیتراژ در این قسمت به انواع آن خواهیم پرداخت. آربیتراژ انواع گوناگونی دارد که هر یک قادر است نقش تعیینکنندهای در سودآوری سرمایهگذاران ایفا کند.
آربیتراژ جغرافیایی یا مکانی Geographical or spatial arbitration
امکان دارد اختلاف قیمت سهام، یک دارایی یا یک کالا، در مکانهای گوناگون، تفاوت داشته باشد. بهعنوان مثال معمولاً قیمت برنج در شمال کشور بسیار کمتر از تهران و دیگر شهرها است. این تفاوت قیمت در مکانهای گوناگون میتواند سود آربیتراژی خوبی نصیب سرمایه گذاران کند.
به همین ترتیب این امکان وجود دارد قیمت دلار یا یک سهم در بازار کشوری با بازار کشور دیگر تفاوت زیادی داشته باشد. با توجه به توضیحات داده شده سود حاصل از این اختلاف قیمت برای خریدار را میتوان یک نوع سود آربیتراژ مکانی محسوب کرد.
آربیتراژ مثلثی Triangular arbitrage
گاهی اوقات، تبدیل یک ارز به ارز دیگر یا تبدیل کالا به ارز و بالعکس ممکن است سود خوبی به همراه داشته باشد. آربیتراژ مثلثی (Triangular arbitrage) نوعی از آربیتراژ است که از طریق تبدیل به واسطه دیگر، سود ایجاد میکند.
آربیتراژ آماری Statistical arbitrage
در این نوع، تحلیلها و آمارهای علمی میتواند راهی برای کسب سود به شمار بیاید. مثلاً بازار بورس اوراق بهادار، با توجه به دادههای آماری، پیشبینی سود به تحلیل گران و سرمایهگذاران ارائه میکند. دریافت سود یک سهم بر اساس دادهها و اطلاعات آماری میتواند با پذیرش ریسکهای احتمالی آربیتراژ سهام انجام شود.
به این ترتیب، آمار تورم بیانگر این است که با بالا رفتن تورم، کالاها، سهام و داراییها در بازار مالی دچار نوسانات قیمتی خواهند شد و بر اساس آنها دارایی و سهام گوناگونی میتوانند در مدت کوتاهی، به سود قابل ملاحظه منجر شوند.
آربیتراژ زمانی Time arbitrage
به دست آوردن سود به وسیله خرید و فروش در بازه زمانی معین، آربیتراژ زمانی محسوب میگردد. در این نوع از آربیتراژ، معاملهگر مطمئن است که با گذر زمان قادر است با خرید محصول، به سود دست پیدا کند. بهعنوان مثال آربیتراژ زعفران زمانی اتفاق میافتد که سرمایهگذار، گواهی سپرده زعفران که قیمت پایینتری نسبت به قرارداد آتی آن دارد را خریداری کرده و متوجه است که قادر است این گواهی را در طی زمان در موقعیت قرارداد آتی با قیمت بالاتر به فروش رسانده و از این اختلاف قیمت، سود خوبی را برای خود ایجاد کند.
همین مورد در بازار خودرو هم قابل مشاهده است. حتماً برای خود شما هم تجربه شده است که قیمت خرید خودرو در کارخانه با قیمت خودرو در بازار آزاد گاهی اوقات تفاوت زیادی دارد و شما با خرید خودرو از کارخانه قادر هستید پس از طی شدن زمان و تحویل خودرو، به قیمت بازار آزاد آن را به فروش برسانید.
آربیتراژ در طلا هم به این صورت است. بسیاری از سرمایهگذاران با این نگاه که قیمت طلا در گذر زمان صعودی خواهد بود، اقدام به خرید طلا میکنند تا با گذشت زمان بتوانند با قیمت بالاتر آن را به فروش برسانند.
آربیتراژ پیچیده Complex arbitrage
در این نوع باید ارزها یا هر نوع دارایی را به تعداد دفعات بیشتر به یکدیگر تبدیل نماییم بنابراین کمی معاملات پیچیدهتر خواهد شد. بهعنوانمثال، در شهر A ، قیمت پالتوهای زمستانی رشد قابل توجهی داشته است اما در شهر B قیمت پالتوهای زمستانی کاهش پیدا کرده است. در این صورت شما مقداری پول به حساب یکی از دوستان خود که محل زندگیاش شهر B است، واریز میکنید تا با آن میزان پول برای شما پالتو زمستانی خریداری کرده و آنها را با پست برای شما ارسال نماید. زمانی که پالتوها به دست شما رسید، شما قادر هستید به قیمت بالاتری آنها را به فروش برسانید. در نتیجه مقدار پولی که از فروش پالتوها برای شما حاصل میشود، بیش از میزان پولی خواهد بود که صرف خرید آنها کردید.
آربیتراژ ادغامکننده Merger Arbitrage
به آربیتراژ ادغام، Risk arbitrage نیز گفته میشود، چرا که شامل خرید و نگهداری سهام یک شرکت با هدف به دست آوردن اکثریت سهام همان شرکت است. آربیتراژ ادغام کننده یک استراتژی محبوب در میان صندوقهای پوشش ریسک به شمار میرود که سهام هدف را خریداری کرده و سهام خریدار را در کوتاه مدت میفروشد.
آربیتراژ خرده فروشی Retail arbitrage
درست شبیه بازارهای مالی، آربیتراژ را میتوان با محصولات خردهفروشی معمولی از سوپرمارکت محل نیز انجام داد. برای مثال اگر نگاهی به eBay داشته باشید میتوانید صدها محصول خریداری شده در چین را پیدا کنید و به صورت آنلاین و با قیمتی بالاتر در بازار دیگری به فروش برسانید.
نمونه هایی از آربیتراژ در بازار سرمایه ایران
حالا که با تعریف و انواع آربیتراژ آشنا شدهاید، خالی از لطف نخواهد بود که با مثالهایی از آن در بازار سرمایه کشورمان هم آشنا شوید. در ادامه به برخی از این نمونهها اشاره خواهیم کرد:
یارانهای که به سوخت تعلق میگیرد
میتوان گفت که قیمت سوخت نیز یکی دیگر از موارد آربیتراژ محسوب میشود که در گذشته همین موضوع باعث قاچاق سوخت به خارج از کشور میشد. در واقع یارانهای که بابت سوخت در ایران پرداخت میگردد سبب میشود بین بازار سوخت در ایران و کشورهای همسایه اختلاف قیمت قابل توجهی وجود داشته باشد. همین تفاوت قیمت سبب میشود انگیزه لازم برای خارج کردن سوخت از ایران نیز به وجود بیاید.
سودی که بانکها به سپردهها پرداخت میکنند
نرخ سودی که بانکها به سپردهها پرداخت میکنند نیز از جمله موارد دیگری است که آربیتراژ را میتوان در مورد آن مثال زد. لازم به توضیح است که نرخ سود بانکی در ایران به صورت دستوری تعیین میگردد. با توجه به اینکه تورم بلندمدت در ایران حدود ۲۰ درصد برآورد میشود و گاهی بالاتر از آن هم میرود، در سالهایی که تورم متأسفانه بسیار زیاد است یا شرایطی که نرخ سود بانکی با مقدار کمتر از تورم قابل دستیابی است، افراد این انگیزه را پیدا میکنند که به دلیل اختلاف نرخ بهره در بازار پول، وام گرفته و آن را صرف سرمایهگذاریهای مختلف نمایند.
نوساناتی که در نرخ ارز وجود دارد
یکی از مشخصترین نمونههایی که میتوان از آربیتراژ در بازار سرمایه ایران به آن اشاره کرد، نرخ دلار در ایران است. در ایران یک نرخ رسمی برای ارز وجود دارد اما بازار غیررسمی هم نرخ خود را اعلام مینماید. اختلاف قیمت بین این دو بازار بهگونهای است که گاهی بهای دلار بازار غیررسمی متأسفانه چندین برابر دلار رسمی اعلام میگردد. این اختلاف قیمت موجب میگردد افراد این انگیزه را پیدا کنند که از بازار رسمی ارز مورد نظر را به دست آورده و در بازار غیررسمی بفروش برسانند. این راهکار گاهی به گوش میرسد که اقتصاددانان و برخی فعالان بازار بر تک نرخی شدن ارز در کشور تاکید میکنند که یکی از مهمترین دلایل این تاکید مطلبی است که به آن اشاره کردیم.
آربیتراژ در فارکس چگونه است ؟
همان گونه که تا به اینجای مطلب اشاره کردیم، آربیتراژ در بازارهای گوناگون میتواند اتفاق بیفتد. بازارهای جهانی هم از این موضوع استثنا نیستند. به واسطه حجم بالای تراکنشها و گستردگی ابزار معاملاتی در بازار جهانی ارز، بدیهی است که موقعیتهای آربیتراژی فراوانی به وجود بیاید؛ اما تعدد معاملهگران و سرعت اجرای سفارشات باعث میشود که چنین فرصتهایی بلافاصله پوشش داده شوند؛ بنابراین امروزه رباتهای معاملاتی اختصاصی برای یافتن و انجام معاملات آربیتراژی به وجود آمدهاند.
حتماً میدانید که بسیاری از شرکتهای چندملیتی و ارزهای معتبر دنیا در بازارهای جهانی در حال رقابت قیمتی هستند. به همین نحو، امکان دارد سهام یک شرکت بزرگ بینالمللی در چندین بازار عرضه گردد که سود حاصل از اختلاف قیمتی بین دو بازار، آربیتراژ به حساب آمده و زمانی که سرمایهگذاران آنها را شناسایی کنند، اقدام به خرید خواهند کرد تا در بازار دیگر با قیمت بالاتری بفروشند.
بازار فارکس هم بهعنوان یکی از مشهورترین بازارهای جهانی ارز مشمول همین مطلب شده و از این قاعده مستثنی نخواهد بود و بهنوعی میتوان با تبدیل ارز یا خرید و فروش ارز با استفاده از دادههای قیمتی، به سود آربیتراژی مطلوبی دست یافت. این موضوع آنقدر برای عدهای جذاب بوده که به سمت شغل تریدری در بازار فارکس ترغیب شده و تمام تمرکز خودشان را روی این بازار جهانی گذاشتهاند.
آربیتراژ در بورس چیست ؟
بازار بورس هم که شامل خرید و فروش سهامهای شرکتها و کارخانه جات متعددی است، میتواند محل مناسبی برای کسب درآمد از آربیتراژ باشد. به این شکل که افراد توانمند و خبره در زمینه خرید و فروش سهام مختلف، در زمان مناسب، سهام یک شرکت را خریداری کرده و در زمان مناسبی آن را با رعایت حد سود مورد انتظار به فروش برسانند.
آربیتراژ در بورس، بی تردید هم به محاسبات دقیق نیاز دارد و هم به تجربه کافی. چرا که یک تریدر قوی باید بهدور از هیجانات موجود، مشغول به خرید و فروش سهام شود. نتایج مطالعات، نشان میدهد که تمام راهبردهای معامله گشتاوری، شرایط آربیتراژ آماری را تأمین نموده و همگی از مصادیق آربیتراژ آماری محسوب میشوند، پس در نتیجه میتوان گفت آربیتراژ آماری روشی مناسب برای کسب سود در بازار بورس ایران به شمار میرود.
آنچه که باید درباره آربیتراژ ارز دیجیتال بدانید
اختلافات قیمتی فیمابین خرید و فروش ارزهای دیجیتال، بحثی چالشبرانگیز است. البته جدای از چالش برانگیز بودن، جذابیتهای خاص خودش را هم دارد که منجر به پیدایش مشاغل مرتبط با ارزهای دیجیتال هم شده است. این تفاوتهای قیمتی بر حسب زمان، مکان و شرایط وقوع ایجاد شده و میتواند به طور قابل ملاحظهای بر کاهش یا افزایش سرمایه دیجیتالی افراد تأثیر بگذارد.
تفاوت به این صورت ایجاد میگردد که یک دارایی منحصر به فرد، متعلق به شخص معاملهگری، میتواند در دو بازار متفاوت، دو شهر، دو کشور یا حتی در دو بازه زمانی متفاوت، دارای ارزش مالی یکسان نباشد و این اختلاف ایجاد شده بر اساس بُعد مکان یا زمان به وجود خواهد آمد.
همانطور که میدانید ارزهای دیجیتال با این نگاه پایهریزی شدهاند که کاربردی جهانی داشته باشند و معاملات آنها محدود به حوزه خاصی نشود، این بازار جنبهای فراگیر پیدا کرده است؛ به شکلی که خرید و فروش ارز در آن مختص به یک محدوده یا یک کشور نشود. در واقع بازار ارزهای دیجیتال در سطح جهانی گسترش پیدا کرده و رشد داشته است؛ بنابراین کاملاً طبیعی است که ارزهای دیجیتال گوناگون مانند بیتکوین، اتریوم، لایتکوین و … در تمامی دنیا چه در بورس، چه در بستر مجازی و چه در فارکس معامله گردند. در بازارهای ارز دیجیتال هیچ استاندارد و محدودیتی برای یکسانسازی قیمتهای انواع ارز دیجیتال وجود ندارد.
حالا دیگر با آربیتراژ آشنا شدهاید و میتوانید تصمیم بگیرید : آربیتراژ آری یا نه !
با وجود مطالبی که اشاره کردیم حالا دیگر میدانید آربیتراژ چیست و وجود آن در اقتصاد و بازار سرمایه به هیچ عنوان بد نیست، بلکه در شرایطی خاص میتواند نامناسب باشد. در واقع باید بیاموزیم چگونه آربیتراژ کنیم چراکه وجود آربیتراژ سبب میگردد که بازار بتواند قیمتها را تعدیل کرده و به کارآمدی بیشتری دست پیدا یابد. ضمن اینکه آربیتراژ قادر است باعث همگرایی در قیمتها شود.
البته فراموش نکنید که این موضوع در شرایطی اجرا شدنی است که سازوکارهایی برای تعدیل قیمتها وجود داشته باشد. اگر آربیتراژ در شرایطی که سیاستگذاری از آن حمایت کند، رخ داده و ادامهدار باشد، به یک معضل اقتصادی تبدیل خواهد شد. آربیتراژها معمولاً سود و درآمد خوبی دارند. به همین دلیل هم در چنین شرایطی، انگیزه برای سرمایهگذاریهای مولد و تولیدکننده کاهش پیدا خواهد کرد. نتیجه این کار روی آوردن افراد به سرمایهگذاری در آربیتراژها خواهد شد. گروه نرم افزاری محک، بهترینها را برای شما آرزومند است.
